PLAC Testi: Kalp-Damar Riski Hakkında Ek Bilgi Sağlayan Bir Biyobelirteç

Kalp-damar hastalıklarının gelişiminde kolesterol yüksekliğinin yanı sıra, damar duvarında zaman içinde gelişen ateroskleroz ve inflamatuvar süreçler de önemli rol oynar.

Ateroskleroz; LDL gibi aterojenik lipoproteinlerin damar duvarında birikmesi, değişime uğraması ve buna karşı gelişen inflamatuvar hücresel yanıtlarla ilerleyen uzun süreli bir süreçtir. Zaman içinde bu süreç aterosklerotik plakların oluşmasına ve damarların giderek daralmasına yol açabilir. Bazı plakların yüzeyinin yırtılması veya aşınması ise plak üzerinde trombüs (pıhtı) oluşumunu tetikleyebilir. Oluşan trombüs damarı kısmen ya da tamamen tıkayarak kalp krizi veya iskemik inme gibi akut kardiyovasküler olaylara neden olabilir.

Bu nedenle günümüzde kardiyovasküler risk değerlendirmesinde yalnızca toplam kolesterol veya LDL kolesterol sonucuna değil, kişinin genel risk profiline bakılır.

PLAC testi nedir?

PLAC testi, kanda Lp-PLA2 (lipoprotein ilişkili fosfolipaz A2) adı verilen enzimin düzeyini ölçen bir laboratuvar testidir.

Lp-PLA2; başta makrofajlar olmak üzere inflamatuvar süreçlerde rol alan çeşitli hücreler tarafından üretilip salınan bir enzimdir ve dolaşımda büyük ölçüde LDL gibi aterojenik lipoproteinlere bağlı olarak taşınır.

Aterojenik lipoproteinlerin damar duvarında tutulup değişime uğraması, monosit ve makrofajların katıldığı inflamatuvar yanıtı başlatabilir. Lp-PLA2 de bu süreçte okside olmuş fosfolipitlerin parçalanmasında rol alır. Bu nedenle kandaki Lp-PLA2 düzeyi, aterosklerozla ilişkili lipid değişiklikleri ve inflamatuvar süreçler hakkında ek bilgi sağlayabilen bir biyobelirteç olarak değerlendirilir.

Ancak Lp-PLA2 yüksekliği tek başına damarda plak veya aktif inflamasyon bulunduğunu göstermez. Test, aterosklerozla ilişkili bu süreçler hakkında dolaylı bilgi sağlar; plağın varlığını veya damar darlığının derecesini doğrudan göstermez.

PLAC testi neden kullanılır?

Kalp-damar riski; yaş, kan basıncı, sigara kullanımı, diyabet, aile öyküsü ve lipid değerleri gibi birçok faktörün birlikte değerlendirilmesiyle belirlenir. Bununla birlikte bazı kişilerde klasik risk faktörleri, mevcut kardiyovasküler riski tam olarak açıklamayabilir. Bu nedenle seçilmiş durumlarda ek biyobelirteçlerden yararlanılabilir.

Lp-PLA2’nin bu alanda değerlendirilmesinin temel nedeni, yüksek kan düzeylerinin kardiyovasküler olay riskiyle ilişkili bulunmuş olmasıdır.

Bu konuda en geniş çalışmalardan biri olan Lp-PLA2 Studies Collaboration analizinde, 32 prospektif çalışmadan 79.036 kişinin verileri değerlendirilmiştir. Lp-PLA2 kütlesindeki artışın, klasik risk faktörleri dikkate alındıktan sonra da koroner kalp hastalığı riskindeki artışla ilişkili olduğu; iskemik inme açısından da bir ilişki bulunduğu gösterilmiştir.

Bu nedenle PLAC testi, standart kardiyovasküler risk değerlendirmesine ek bilgi sağlayabilecek bir biyobelirteç olarak kullanılabilir.

PLAC testinde ne ölçülür?

PLAC testi ile Lp-PLA2 kütlesi, yani kandaki Lp-PLA2 konsantrasyonu ölçülebilir. Sonuç genellikle ng/mL olarak raporlanır.

Lp-PLA2’nin enzimatik aktivitesini ölçen farklı test yöntemleri de bulunmaktadır. Ancak Lp-PLA2 kütlesi ile aktivitesi aynı ölçüm değildir ve bu yöntemlere ait karar sınırları birbirinin yerine kullanılamaz. Büyük prospektif çalışmalarda da kütle ve aktivite ayrı değişkenler olarak değerlendirilmiştir.

PLAC testi öncesinde hazırlık gerekir mi?

PLAC testi için genellikle özel bir hazırlık gerekmemekle birlikte, test çoğu zaman lipid profili ve diğer kardiyovasküler risk belirteçleriyle birlikte değerlendirildiğinden örneğin açlık koşullarında alınması tercih edilebilir.

Kullanılan ilaçlar, özellikle lipid düşürücü tedaviler, Lp-PLA2 düzeyini etkileyebileceğinden hekime ve laboratuvara bildirilmelidir. İlaçlar test amacıyla hekime danışılmadan kesilmemelidir.

PLAC testi hs-CRP’den daha mı üstündür?

Bu şekilde bir karşılaştırma yapmak doğru olmaz.

hs-CRP, vücuttaki sistemik inflamasyonu gösteren bir belirteçtir ve enfeksiyonlar, romatolojik hastalıklar ile diğer inflamatuvar durumlarda da yükselebilir.

Lp-PLA2 ise lipid metabolizması ve aterosklerotik süreçlerle daha yakın ilişkilidir. Ancak bu durum, Lp-PLA2’nin yalnızca damar duvarındaki inflamasyona özgü olduğu ya da hs-CRP’den genel olarak daha üstün olduğu anlamına gelmez.

Geniş prospektif çalışmalarda da Lp-PLA2’nin yalnızca vasküler olaylara özgü bir belirteç olmadığı gösterilmiştir.

Bu nedenle hs-CRP ve Lp-PLA2, birbirinin alternatifi olmaktan çok farklı biyolojik süreçler hakkında bilgi sağlayan tamamlayıcı belirteçler olarak değerlendirilmelidir.

Günümüzde kardiyovasküler risk nasıl değerlendiriliyor?

Güncel yaklaşımda kalp-damar riskini değerlendirmek için tek bir kan testi yeterli kabul edilmemektedir.

2026 ACC/AHA kılavuzu, kişinin klinik özellikleri ve standart lipid profilinin birlikte değerlendirilmesini ve primer korunmada güncel kardiyovasküler risk hesaplama modellerinin kullanılmasını önermektedir.

Bunun yanı sıra Lp(a)’nın erişkinlikte en az bir kez ölçülmesi, belirli kişilerde ApoB’nin değerlendirilmesi ve gerektiğinde hs-CRP ile koroner arter kalsiyum skorunun risk değerlendirmesini tamamlamak amacıyla kullanılması önerilmektedir.

Bu çerçevede PLAC testinin günümüzdeki yeri şu şekilde tanımlanabilir:

PLAC testi, standart kardiyovasküler risk değerlendirmesinin yerine geçen bir test değildir. Seçilmiş kişilerde aterosklerozla ilişkili süreçler ve kardiyovasküler risk hakkında ek bilgi sağlayabilecek tamamlayıcı bir biyobelirteçtir.

PLAC testiyle birlikte hangi testler değerlendirilebilir?

Kişinin klinik durumuna göre PLAC testi; total kolesterol, LDL kolesterol, HDL kolesterol, trigliserid, Lipoprotein(a), ApoB ve hs-CRP gibi parametrelerle birlikte değerlendirilebilir.

Kardiyovasküler riskin daha kapsamlı değerlendirilmesi gerektiğinde açlık glukozu, HbA1c, böbrek fonksiyonları, homosistein ve açlık insülini gibi ek parametrelerden de kişinin klinik özelliklerine göre yararlanılabilir.

Sonuç

PLAC testi, kanda Lp-PLA2 düzeyini ölçerek aterosklerozla ilişkili lipid ve inflamatuvar süreçler hakkında ek bilgi sağlayabilen bir laboratuvar testidir.

Yüksek Lp-PLA2 düzeylerinin koroner kalp hastalığı ve iskemik inme riskindeki artışla ilişkili olduğunu gösteren çalışmalar bulunmaktadır. Bununla birlikte test, aterosklerotik plağı doğrudan göstermez ve tek başına kalp krizi veya inme riskini belirlemez.

PLAC sonucunun en anlamlı şekilde yorumlanabilmesi için standart lipid profili, Lp(a), ApoB, hs-CRP, klinik risk faktörleri ve gerektiğinde görüntüleme yöntemleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20435228/

WhatsApp/GSM: 05531989979 Tel: 0216 411 99 77