Romatoid Faktör (RF) Testi Nedir?

Romatoid faktör (RF), bağışıklık sisteminin ürettiği bir otoantikordur. Otoantikorlar, normalde mikroplara karşı koruyucu olan antikorların, bazı durumlarda vücudun kendi hücre ve dokularını da hedef alacak şekilde oluşmasıyla ortaya çıkar.

RF, en sık eklem iç yüzeyini (sinovyum) hedef alan bağışıklık yanıtlarıyla ilişkilidir. Bu nedenle özellikle eklemleri tutan inflamatuvar romatolojik hastalıkların — romatoid artrit gibi — değerlendirilmesinde klinik önem taşır.

Romatoid faktör yalnızca romatizmal hastalıklarla ilişkili değildir; bağışıklık sistemini uyaran çeşitli otoimmün/iltihabi durumlarda da saptanabilir. (Lisse, J.R., 1993)

RF testi, kanda bu otoantikorun varlığını ve düzeyini ölçen bir laboratuvar testidir. Romatolojik hastalıkların tanı sürecinde tek başına tanı koydurucu değil, klinik değerlendirmeyi destekleyen bir immünolojik laboratuvar parametresi olarak kullanılır.

RF Testi Neden İstenir?

RF testi yalnızca şikâyetleri olan kişilerde değil, rutin sağlık kontrolleri (check-up) kapsamında da istenebilir. Doktorunuz RF testini genellikle şu durumlarda talep eder:

• Uzun süredir devam eden eklem ağrısı, sabah tutukluğu ve/veya eklem şişliği
• Romatoid artrit başta olmak üzere romatolojik hastalıkların tanısal değerlendirmesi
• Nedeni açıklanamayan eklem yakınmaları
• Ailede otoimmün veya romatolojik hastalık öyküsü
• Check-up programlarında bağışıklık sistemi ile ilgili genel değerlendirme

RF, birçok durumda ilk aşamada tarama/yönlendirme amacıyla istenir. Sonuçlar, kişinin şikâyetleri ve fizik muayene bulguları ile birlikte değerlendirilir.

RF Testi Normal Değerleri Nelerdir?

Romatoid faktör testinde referans aralığı, kullanılan ölçüm yöntemi ve laboratuvara göre değişebilir. Bu nedenle sonuçlar her zaman raporda belirtilen referans aralığına göre değerlendirilmelidir.

Laboratuvarımızda kullanılan yönteme göre:

• RF: 0 – 30 IU/mL → Normal (Negatif)
• RF > 30 IU/mL → Yüksek (Pozitif)

RF değerinin referans aralığının üzerinde saptanması tek başına bir hastalık tanısı anlamına gelmez. Bu durum bağışıklık sisteminde bir aktivasyon olabileceğini düşündürür; sonuçlar mutlaka klinik bulgular ve gerekirse tamamlayıcı testlerle birlikte ele alınır.

RF Pozitif Ne Anlama Gelir? Her Zaman Hastalık mıdır?

RF pozitifliği, bağışıklık sisteminde bir aktivasyon olabileceğini düşündürür; ancak tek başına tanısal değildir.

RF yüksekliği şu durumlarda da görülebilir:

• İleri yaşta bazı sağlıklı bireylerde
• Bazı enfeksiyonlarda
• Farklı otoimmün hastalıklarda
• Kronik inflamatuvar durumlarda

Bu nedenle RF pozitifliği saptandığında doktorunuz, klinik bulgulara göre değerlendirmeyi derinleştirmek için ileri testler planlayabilir; romatoid artrit şüphesinde daha özgül kabul edilen Anti-CCP, sistemik otoimmün hastalık şüphesinde ise tarama amaçlı ANA testi bu süreçte sık kullanılan tamamlayıcı testlerdir.

Anti-CCP Testinin RF ile Birlikte Değerlendirilmesi

Anti-CCP (Anti–Siklik Sitrüline Peptid) antikorları, romatoid artrit için RF’ye göre daha özgül kabul edilir.

Klinik pratikte:

• RF pozitifliği romatolojik bir süreci düşündürür
• Anti-CCP pozitifliği romatoid artrit olasılığını güçlendirir
• RF negatif, Anti-CCP pozitif olgular da görülebilir

Bu nedenle RF ve Anti-CCP testleri birlikte değerlendirildiğinde tanısal güven artar.

ANA Testi (Antinükleer Antikor)Testinin RF ile Birlikte Değerlendirilmesi?

ANA (antinükleer antikor) testi, bağışıklık sisteminin hücre çekirdeğine karşı antikor üretip üretmediğini değerlendiren bir tarama testidir. RF ve Anti-CCP daha çok eklemleri tutan romatolojik hastalıkların değerlendirilmesinde kullanılırken, ANA testi özellikle sistemik otoimmün hastalıklar (örneğin lupus, Sjögren sendromu, bazı bağ dokusu hastalıkları) açısından klinik şüphe olduğunda gündeme gelir.

Klinik pratikte:

• Eklem bulguları ön plandaysa RF ile birlikte Anti-CCP değerlendirmesi tanısal açıdan daha hedefe yönelik olabilir.
• Sistemik belirtiler (ör. göz-ağız kuruluğu, döküntü, fotosensitivite, ağız yaraları, açıklanamayan halsizlik, bazı organ tutulum bulguları) varsa ANA testi ile tarama yapılabilir.
• ANA pozitif saptandığında, hangi otoimmün hastalıkla ilişkili olabileceğini ayırt etmek için değerlendirme çoğu zaman ENA profili gibi daha ayrıntılı testlerle derinleştirilir.

ANA testinin de RF gibi tek başına tanı koydurmadığı, klinik bulgular ve diğer testlerle birlikte anlam kazandığı unutulmamalıdır.

RF Yüksekliği Hangi Otoimmün Hastalıklarla İlişkili Olabilir?

RF yüksekliği yalnızca romatoid artrit ile sınırlı değildir. Bağışıklık sisteminin aktive olduğu bazı otoimmün hastalıklarda da RF artışı saptanabilir.

RF yüksekliği şu hastalıklarda görülebilir:

• Sjögren sendromu
• Sistemik lupus eritematozus (SLE)
• Mikst bağ dokusu hastalığı
• Bazı vaskülitler ve kronik otoimmün tablolar

Bu noktada RF, hangi hastalığın var olduğunu değil, hangi yönde araştırma yapılması gerektiğini gösterir.

RF Testi Sonuçları Klinik Değerlendirmede Nasıl Kullanılır?

RF testi, tek bir sonuçtan ziyade klinik değerlendirme sürecinin bir parçası olarak anlam kazanır. Test sonucu, hastanın yakınmaları ve fizik muayene bulguları ile birlikte ele alındığında tanısal sürece katkı sağlar.

RF testi sonuçları klinik pratikte şu amaçlarla kullanılır:

• Eklemlerle ilgili şikâyetlerin otoimmün kökenli olup olamayacağı konusunda yol gösterici olur
• Romatoid artrit başta olmak üzere romatolojik hastalıklar açısından ek test gereksinimini belirlemeye yardımcı olur
• Anti-CCP ve ANA gibi tamamlayıcı laboratuvar testlerinin hangi klinik şüpheyle isteneceğini yönlendirir
• Gerekli görülen durumlarda zaman içinde tekrar edilerek bağışıklık sistemi aktivitesinin izlenmesine katkı sağlayabilir

Bu yönüyle RF testi, tanı koydurucu olmaktan ziyade, klinik değerlendirmeyi destekleyen ve karar sürecini yönlendiren bir laboratuvar parametresi olarak kullanılır.

Sık Sorulan Sorular (FAQ)

RF Negatif Olup Romatoid Artrit Olabilir mi?

Romatoid artrit tanısı alan bazı hastalarda RF testi negatif olabilir. Bu durum seronegatif romatoid artrit olarak adlandırılır.
Bu nedenle, RF test sonucu normal olsa bile klinik bulgular devam ediyorsa doktor değerlendirmesi büyük önem taşır.

RF testi tanı koymak İçin tek başına yeterli midir?

Hayır. RF testi tek başına tanı koymak için yeterli değildir. Klinik pratikte RF, daha çok tarama ve yönlendirme amacıyla kullanılan bir laboratuvar testidir.

RF pozitifliği, bağışıklık sisteminde otoimmün bir yanıt olabileceğini düşündürür; ancak hangi hastalığın söz konusu olduğunu tek başına göstermez. Bu nedenle RF sonucunun ardından, hastanın klinik bulgularına göre tamamlayıcı testler planlanır.

• Romatoid artrit şüphesi varsa, eklemleri hedef alan otoimmün yanıtı daha özgül olarak değerlendirmek için Anti-CCP testi istenir.
• Sistemik otoimmün hastalık şüphesi bulunan durumlarda ise bağışıklık sisteminin farklı dokulara karşı yanıtını taramak amacıyla ANA testi yapılır.
• ANA pozitifliği saptanırsa, hangi otoimmün hastalığın söz konusu olabileceğini ayırt etmek için ENA paneli ile değerlendirme derinleştirilir.

Bu basamaklı yaklaşım sayesinde, tanı süreci daha doğru ve hedefe yönelik ilerler. RF testi bu sürecin ilk adımında yer alır ve klinik değerlendirmeyi destekleyen bir yol gösterici olarak kullanılır.

Laboratuvar Check-up’larında RF bakılır Mı?

Evet. Günümüzde birçok laboratuvarda uygulanan orta ve geniş kapsamlı check-up programlarında RF testi yer almaktadır. Bunun temel amacı, bağışıklık sistemi ile ilişkili olası romatolojik süreçlerin erken dönemde fark edilmesine katkı sağlamaktır.

Check-up’ta RF Yüksek Çıkarsa Ne Yapılır?

Check-up sırasında RF değerinin referans aralığının üzerinde olması tek başına bir hastalık tanısı anlamına gelmez.

RF yüksekliği saptandığında izlenen yaklaşım genellikle şu şekildedir:

• Öncelikle kişinin eklem ağrısı, sabah tutukluğu, şişlik gibi yakınmaları olup olmadığı değerlendirilir
• Klinik bulgular varsa veya risk değerlendirmesi gerekiyorsa, romatoid artrit açısından daha özgül olan Anti-CCP testi istenebilir
• Sistemik bir otoimmün hastalık şüphesi söz konusuysa ANA testi ile bağışıklık sistemi taraması yapılabilir
• Gerekli durumlarda kişi ilgili branşa (romatoloji, iç hastalıkları) yönlendirilir

RF testi İçin gerekli numune nedir?

RF testi genellikle koldan alınan venöz kan örneği ile çalışılır. Laboratuvarda çoğunlukla kanın serum kısmı kullanılarak ölçüm yapılır.

RF testi İçin açlık/tokluk gerekir mi?

RF testi için genellikle açlık gerekmez; tok karnına da örnek verilebilir. Ancak aynı gün başka testler (özellikle glukoz, lipid profili gibi) istenmişse o testler nedeniyle açlık gerekebilir. En doğru hazırlık bilgisi için doktorunuzun önerisi ve test istemine eşlik eden bilgilendirme esas alınmalıdır.

Web sitemizdeki içerikler, Web ve Tıbbi Yayın Kurulumuzun denetiminde, sadece bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Bu bilgiler tanı ve tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili her türlü konuda mutlaka hekiminize başvurunuz.

WhatsApp: 05531989979
Tel: 0216 411 99 77