HIV Enfeksiyonunda Pencere Dönemi Ne Anlama Gelir?

HIV’de Pencere Dönemi Ne Anlama Gelir?

Pencere dönemi, HIV vücuda girmiş olmasına rağmen, yapılan laboratuvar testlerinin henüz enfeksiyonu saptayamadığı zaman aralığını ifade eder. Bu süreçte kişi enfekte olabilir; ancak testlerin ölçtüğü biyolojik hedefler henüz kanda ölçülebilir düzeye ulaşmamış olabilir.

HIV tanısında kullanılan testler;

• virüsün genetik materyalini (HIV RNA),

• virüse ait yapısal proteinleri (p24 antijeni),

• ya da bağışıklık sisteminin ürettiği HIV antikorlarını

tespit etmeyi amaçlar. Bu biyolojik göstergelerin her biri enfeksiyon sürecinin farklı aşamalarında ortaya çıktığı için, pencere dönemi testten teste değişir.

Bu noktada özellikle altı çizilmesi gereken gerçek şudur:
HIV için tek ve sabit bir pencere dönemi yoktur.

HIV enfeksiyonunda biyolojik süreç nasıl ilerler?

HIV vücuda girdikten sonra hedef hücrelere (özellikle CD4 T lenfositlerine) yerleşir ve çoğalmaya başlar. Ancak bu çoğalma süreci, kanda hemen saptanabilir hale gelmez. Enfeksiyonun en erken evresi eklips (eclipse) dönemi olarak adlandırılır.

➜ Eklips (Eclipse) Dönemi

Eklips dönemi, HIV’in vücuda girdiği ancak henüz hiçbir laboratuvar testinin enfeksiyonu gösteremediği çok erken dönemdir. Bu evrede:

• Virüs hücre içine girmiştir ve çoğalmaya başlamıştır.

• Ancak kanda HIV RNA, p24 antijeni veya antikorlar henüz ölçülebilir düzeyde değildir.

• Bu nedenle PCR dahil olmak üzere tüm testler negatif olabilir.

Bu dönem genellikle ilk birkaç günü kapsar ve pencere döneminin en “sessiz” kısmıdır.

➜ HIV RNA’nın saptanabilir hale gelmesi

Eklips döneminin ardından, virüs çoğaldıkça HIV RNA kanda ölçülebilir düzeye ulaşır. HIV RNA, virüsün genetik materyalini temsil eder ve enfeksiyonun en erken saptanabilen biyolojik göstergesidir. Bu nedenle PCR temelli testler, pencere dönemini en erken aşamada yakalayabilen testlerdir.

➜ p24 Antijeni

Bunu takiben, virüsün çoğalmasıyla birlikte p24 antijeni adı verilen HIV’e özgü bir protein kanda ölçülebilir hale gelir.

p24 antijeni, HIV’in çekirdek (kapsid) yapısının bir parçasıdır. Virüs hızla çoğalırken ve yeni virüs partikülleri oluşurken, bu yapısal protein kana salınır. Bu nedenle p24 antijeni:

• aktif viral çoğalmanın bir göstergesidir,

• virüsün kendisini değil, virüse ait bir proteini temsil eder,

• kanda geçici olarak bulunur.

Kişisel farklılıklara bağlı olmakla birlikte p24 antijeni genellikle 3.–8. haftalar arasında ölçülebilir düzeye ulaşır. Bağışıklık sistemi HIV’e karşı antikor üretmeye başladıkça, p24 antijeni bu antikorlarla bağlanır ve kanda serbest halde saptanamaz hale gelir. Bu nedenle p24 düzeyi zamanla azalır ve kaybolabilir.

Günümüzde  antijeni tek başına ölçen testler yerine, antijen ve antikoru aynı anda ölçen 4. nesil kombo testler sıklıkla kullanılmaktadır.

➜ HIV antikorlarının oluşması

Enfeksiyonun daha ileri aşamasında bağışıklık sistemi aktive olur ve HIV antikorları üretilir. Antikorların ortaya çıkış zamanı kişiden kişiye değişmekle birlikte, çoğunlukla 6.–9. haftalar arasında ölçülebilir hale gelir. Bu aşamadan sonra antikorlar kanda kalıcı olarak bulunur ve klasik antikor testleri pozitifleşir.

Pencere dönemini belirleyen faktörler nelerdir?

Pencere dönemi;

• Kullanılan testin hangi biyolojik hedefi ölçtüğüne,

• Testin teknik yöntemine,

• Kişinin bağışıklık yanıtının hızına

bağlı olarak değişkenlik gösterir.

Bu nedenle “HIV testi yaptırdım, pencere dönemi sona erdi mi?” sorusunun tek bir evrensel yanıtı yoktur. En doğru değerlendirme; hangi testin, şüpheli temastan ne kadar süre sonra yapıldığı dikkate alınarak yapılır.